પાણીની માંગ અને વિતરણને લઈને પંજાબ અને હરિયાણા વચ્ચે ફરી યુદ્ધ શરૂ થયું છે. હરિયાણા સરકારે દાવો કર્યો છે કે તેમના રાજ્યના ઘણા ભાગોમાં પીવાના પાણીની અછત છે. આ સાથે તેમણે પંજાબ પાસેથી ૮૫૦૦ ક્યુસેક પાણીની માંગણી કરી છે. આ માટે હરિયાણાના સીએમ નાયબ સિંહ સૈનીએ પંજાબના મુખ્યમંત્રી ભગવંત માનને પત્ર લખ્યો છે, જેમાં તેમણે તાત્કાલિક પાણી પુરવઠો પૂરો પાડવાની વિનંતી કરી છે. દરમિયાન, આ પાણીના વિતરણ અંગે જે આંકડા બહાર આવ્યા છે તે કંઈક અલગ જ વાર્તા કહે છે.
BBMB ના આંકડા શું કહે છે?
આ આંકડાઓ અનુસાર, ભાખરા બિયાસ મેનેજમેન્ટ બોર્ડ (BBMB) એ નાણાકીય વર્ષ 2024-25 માં હરિયાણાને 2.987 MAF પાણી ફાળવ્યું હતું. તે જ સમયે, હરિયાણા 25 એપ્રિલ, 2025 સુધીમાં 3.091 MAF પાણીનો ઉપયોગ કરી ચૂક્યું છે, જે તેના હિસ્સા કરતા 0.104 MAF વધુ (103%) છે. આમ છતાં, પંજાબ સરકારે 6 એપ્રિલથી 4000 ક્યુસેક પાણી પૂરું પાડવાનું શરૂ કરી દીધું છે. હવે હરિયાણા તરફથી 8500 ક્યુસેક પાણીની માંગ ઘણા પ્રશ્નો ઉભા કરી રહી છે.
પાણીની માંગ પર ઉઠાવવામાં આવેલા પ્રશ્નો
- જો પહેલા 4000 ક્યુસેક પૂરતું હતું, તો પછી અચાનક 8500 ક્યુસેકની જરૂરિયાત કેવી રીતે ઊભી થઈ?
- BML નહેરની કુલ ક્ષમતા 10,000 ક્યુસેક છે, જેમાંથી હરિયાણાનો હિસ્સો માત્ર 70 ટકા છે. આ સંદર્ભમાં, ૮૫૦૦ ક્યુસેકનો પુરવઠો ટેકનિકલી પણ અશક્ય છે.
- પંજાબમાં હજુ પણ ૧૧ ટકા ઓછું પાણી છે, જે ખેતી માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
બંધોની વાસ્તવિક સ્થિતિ
- ૨૬ એપ્રિલ ૨૦૨૫ સુધીમાં, ભાખરા, પોંગ અને રણજીત સાગર બંધનું પાણીનું સ્તર સામાન્ય કરતાં ઓછું છે.
- કપાસ અને ડાંગર જેવા પાણી-સઘન પાક માટે આગામી મહિનાઓમાં પંજાબને મોટા પ્રમાણમાં પાણીની જરૂર પડશે.
- જો પંજાબ હરિયાણાને વધારાનું પાણી આપે છે, તો આગામી ખરીફ સિઝનમાં પાણીની કટોકટી ઊભી થઈ શકે છે.
રાજકીય મંતવ્યો શું છે?
પંજાબના મુખ્યમંત્રી ભગવંત માને કેન્દ્ર સરકાર પર BBMB દ્વારા હરિયાણાને અયોગ્ય લાભ આપવાનો પ્રયાસ કરવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. તેમણે તેને ‘પાણી લૂંટ’ ગણાવી અને કહ્યું કે પંજાબના પાણીના અધિકારો પરનો હુમલો કોઈપણ સંજોગોમાં સ્વીકારવામાં આવશે નહીં.
ਬੀਜੇਪੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੋਝੀ ਚਾਲ ਚੱਲੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਕੀਮਤ ‘ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦੇਵਾਂਗੇ।
…..
भाजपा की केंद्र सरकार की तरफ से पंजाब के पानी को लेकर एक और गंदी चाल चली जा रही है, हम इसे किसी भी कीमत पर सफल नहीं होने देंगे। pic.twitter.com/Kffw8ZQEoK
— Bhagwant Mann (@BhagwantMann) April 29, 2025
રાજ્યવાર ડેટા
- રાજસ્થાનને ૧૧૦% પાણી (૩.૩૯૮ MAF ને બદલે ૩.૭૩૮ MAF) મળ્યું છે.
- હરિયાણામાં ૧૦૩% પાણી મળ્યું છે.
- પંજાબને ફક્ત ૮૯% પાણી મળ્યું છે, જ્યારે તેની માંગ અને જરૂરિયાત સૌથી વધુ છે.
‘લડાઈ નહીં, પણ અધિકારોનું રક્ષણ’
દરમિયાન, પંજાબ સરકારે હરિયાણાની પાણીની માંગ પર પોતાનું વલણ સ્પષ્ટ કર્યું છે. પંજાબ સરકારે કહ્યું કે હરિયાણાએ તેના ક્વોટા કરતાં 3 ટકા વધુ પાણીનો ઉપયોગ કર્યો છે. પાણી પંજાબની જીવાદોરી છે, તેથી અમે કોઈપણ કિંમતે હરિયાણાને વધુ આપીશું નહીં. પંજાબ કહે છે કે તેમના તરફથી વૈજ્ઞાનિક અને સમાન પાણી વિતરણ કરવામાં આવ્યું છે. આ સાથે તેમણે હરિયાણાની માંગ પર સવાલ ઉઠાવ્યા છે કે શું હરિયાણાની માંગ રાજકીય રીતે પ્રેરિત છે? આ સાથે પંજાબ સરકારે કહ્યું કે ‘આ પાણી માટેની લડાઈ નથી, તે અધિકારોનું રક્ષણ છે.’
