દેશની આર્થિક રાજધાની મુંબઈ હાલ વિકાસના મુદ્દાઓ કરતાં વધુ વસ્તીગત ફેરફારો અને રાજકીય રણનીતિઓને કારણે ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે. આવનારી ચૂંટણીઓની પૃષ્ઠભૂમિમાં શહેરની મૂળ ઓળખને અસર પહોંચાડવા માટે ચોક્કસ સમુદાયના તુષ્ટિકરણના આરોપો તેજ બન્યા છે. ખાસ કરીને મહાવિકાસ આઘાડી (MVA)ની નીતિઓ સામે ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે.
બેહરામપાડા, માલવણી અને કુર્લા જેવા વિસ્તારોમાં ગેરકાયદે ઝૂંપડપટ્ટીઓના ઝડપી વિસ્તરણ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. આરોપ છે કે સ્લમ રિહેબિલિટેશન ઓથોરિટી (SRA)ના નામે ગેરકાયદેસર વસાહતોને કાયદેસર માન્યતા આપી એક નિશ્ચિત વોટ બેંક તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે. ટીકાકારોનું માનવું છે કે આ માત્ર વહીવટી નિર્ણય નહીં, પરંતુ મુંબઈના લોકસાંખ્યિક સંતુલનને કાયમી રીતે બદલવાનો પ્રયાસ છે.
દાયકાઓથી મરાઠી અસ્મિતાની વાત કરનાર ઉદ્ધવ ઠાકરે જૂથ (UBT) સામે હાલ અનેક આક્ષેપો ઉઠી રહ્યા છે. આરોપો મુજબ, વધતી મોંઘવારીને કારણે મધ્યમવર્ગીય મરાઠી પરિવારો મુંબઈ છોડીને થાણે, કલ્યાણ અને વિરાર તરફ સ્થળાંતર કરી રહ્યા છે, જ્યારે તેમની જગ્યાએ ગેરકાયદે બાંગ્લાદેશી અને રોહિંગ્યા ઘૂસણખોરોને આશરો આપવામાં આવી રહ્યો હોવાનો દાવો કરવામાં આવે છે. વિપક્ષ દ્વારા એવો પણ આરોપ લગાવવામાં આવી રહ્યો છે કે ચૂંટણી લાભ માટે આવા ઘૂસણખોરોને રેશન કાર્ડ અને આધાર કાર્ડ જેવા દસ્તાવેજો ઉપલબ્ધ કરાવી મતબેંક મજબૂત કરવાની કોશિશ થઈ રહી છે.
મુંબઈના મેયર પદ માટે મુસ્લિમ ચહેરાની ચર્ચાને લઈને પણ રાજકીય વર્તુળોમાં મતભેદ જોવા મળે છે. કેટલાક તેને સર્વસમાવેશકતા તરીકે જુએ છે, જ્યારે અન્ય તેને તુષ્ટિકરણની રાજનીતિ ગણાવે છે. ભૂતકાળમાં યાકુબ મેમણની કબરના સુશોભન અને અઝાન સ્પર્ધાઓ જેવા મુદ્દાઓએ પણ સામાજિક તણાવ ઊભો કર્યો હતો. રાજકીય વિશ્લેષકોના મતે, આ રણનીતિ હેઠળ એક તરફ હિન્દુ સમાજને જાતિ, ભાષા અને પ્રાદેશિક મુદ્દાઓ પર વિભાજિત કરવામાં આવે છે, જ્યારે બીજી તરફ લઘુમતી મતોને ધ્રુવીકરણ દ્વારા એકતરફી રીતે સંગઠિત કરવાનો પ્રયાસ થાય છે.
મુંબઈ માત્ર એક મહાનગર નહીં, પરંતુ દેશની આર્થિક વ્યવસ્થાનો આધારસ્તંભ છે. જો સત્તા મેળવવાના હેતુસર ગેરકાયદે પ્રવાસીઓને સંરક્ષણ આપી શહેરના સામાજિક માળખામાં ફેરફાર કરવામાં આવે, તો તેની અસર રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સુધી પહોંચવાની શક્યતા છે. મુંબઈની મૂળ ઓળખ ભારતીય સંસ્કૃતિ અને મરાઠી અસ્મિતા સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલી છે. આ પરિસ્થિતિમાં હવે પ્રશ્ન એ છે કે મુંબઈના નાગરિકો વિકાસકેન્દ્રિત રાજનીતિને પ્રાથમિકતા આપશે કે એવી રાજકીય દિશાને, જે શહેરની સાંસ્કૃતિક ઓળખ અને સુરક્ષા માટે પડકારરૂપ બની શકે.
