નેશનલ હેરાલ્ડ કેસ ભારતીય રાજકારણમાં એક એવો વિવાદ છે, જેની જડ આઝાદીના પ્રારંભિક વર્ષો સુધી જાય છે.
આ માત્ર નાણાકીય ગેરરીતિઓની વાત નથી, પરંતુ સત્તાનો દુરુપયોગ અને નૈતિક પતનનું પ્રતીક પણ છે. પ્રવર્તન નિદેશાલય (ED) દ્વારા ચાર્જશીટ દાખલ થયા બાદ આ કેસ ફરી ચર્ચામાં છે.
ED એ કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતાઓ ખાસ કરીને સોનિયા ગાંધી અને રાહુલ ગાંધી પર 5,000 કરોડ રૂપિયાની સંપત્તિના દુરુપયોગનો આરોપ લગાવ્યો છે. ભાજપ આ મુદ્દાને કોંગ્રેસ વિરુદ્ધ મોટા હથિયાર તરીકે ઉપયોગ કરી રહી છે, જ્યારે કોંગ્રેસે તેને રાજકીય બદલો ગણાવ્યો છે.
1950માં ભારતના પ્રથમ ગૃહમંત્રી સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલે તત્કાલીન વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુને એક પત્ર લખીને નેશનલ હેરાલ્ડ અખબાર માટે ભંડોળ એકત્ર કરવાની શંકાસ્પદ રીતો અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. આ પત્ર સરદાર પટેલની પત્રાવલીમાં નોંધાયેલ છે, તે એ સમયની રાજકીય નૈતિકતા પર સવાલ ઉઠાવે છે અને સત્તાના ઉચ્ચ સ્તરે જવાબદેહીની ઉણપને દર્શાવે છે.
પટેલે જણાવ્યું હતું કે નેશનલ હેરાલ્ડે હિમાલયન એરવેઝ સાથે જોડાયેલા બે શંકાસ્પદ વ્યક્તિઓ પાસેથી 75,000 રૂપિયાથી વધુની રકમ સ્વીકારી હતી. આ એરલાઈને ભારતીય વાયુસેનાના વાંધાઓને અવગણીને રાત્રીની ડાક સેવા માટે સરકારી કોન્ટ્રાક્ટ મેળવ્યો હતો.
વધુમાં પટેલે અખાની નામના એક વેપારીનો ઉલ્લેખ કર્યો, જે નેશનલ હેરાલ્ડ માટે ભંડોળ એકત્ર કરવામાં સામેલ હતો. અખાની પર અગાઉ બેંકો સાથે છેતરપિંડીના આરોપો હતા અને તે ટાટા અને એર સર્વિસેઝ ઓફ ઈન્ડિયા જેવી કંપનીઓ પાસેથી ગેરરીતિઓ દ્વારા નાણાં એકત્ર કરતો હતો.
પટેલે ખુલાસો કર્યો કે તત્કાલીન કેન્દ્રીય મંત્રી અહમદ કિદવાઈએ પોતાના પદનો દુરુપયોગ કરીને નેશનલ હેરાલ્ડ માટે લખનૌના શંકાસ્પદ વેપારી જે.પી. શ્રીવાસ્તવ પાસેથી ભંડોળ એકત્ર કર્યું હતું. પટેલની ચેતવણી સ્પષ્ટ હતી કે નેશનલ હેરાલ્ડના ભંડોળમાં સામેલ લોકો અને પદ્ધતિઓ નૈતિક અને કાયદેસર રીતે શંકાસ્પદ હતી.
5 મે 1950ના રોજ નેહરુએ પટેલના પત્રનો જવાબ આપ્યો, પરંતુ તેમનો જવાબ અસ્પષ્ટ અને બેજવાબદારીભર્યો હતો. તેમણે દાવો કર્યો કે તે છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી નેશનલ હેરાલ્ડ કે તેના ભંડોળ એકત્રીકરણથી સંકળાયેલા નથી.
તેમણે એમ પણ કહ્યું કે તેમના જમાઈ ફિરોઝ ગાંધી, જે તે સમયે નેશનલ હેરાલ્ડના જનરલ મેનેજર હતા તેમને આ આરોપોની તપાસ કરવા કહેવામાં આવ્યું છે.
પટેલે 6 મેના રોજ નેહરુના જવાબને નકારી કાઢતો બીજો પત્ર લખ્યો. તેમણે નેહરુની સફાઈ પર અસંતોષ વ્યક્ત કર્યો અને સ્પષ્ટ કર્યું કે નેશનલ હેરાલ્ડના ભંડોળમાં સામેલ લોકોની પ્રવૃત્તિઓ ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે. 10 મેના રોજના અંતિમ પત્રમાં પટેલે પોતાની નિરાશા વધુ સ્પષ્ટ કરી અને ગૃહમંત્રી તરીકે ચેતવણી આપી કે નેશનલ હેરાલ્ડના ભંડોળ સાથે જોડાયેલા લોકો અને ચુકવણીઓ સંપૂર્ણપણે અપ્રમાણિક છે.
દાયકાઓ બાદ સરદાર પટેલની ચેતવણી સાચી સાબિત થઈ. ED એ સોનિયા ગાંધી અને રાહુલ ગાંધી વિરુદ્ધ ચાર્જશીટ દાખલ કરી, જેમાં આરોપ છે કે તેમણે યંગ ઈન્ડિયન લિમિટેડ દ્વારા નેશનલ હેરાલ્ડ અને તેની મૂળ કંપની એસોસિએટેડ જર્નલ્સ લિમિટેડની 5,000 કરોડની સંપત્તિનો દુરુપયોગ કર્યો. આ કંપનીમાં સોનિયા અને રાહુલનો મુખ્ય હિસ્સો છે, તેના પર ગંભીર નાણાકીય ગેરરીતિઓના આરોપો છે.
ભાજપે આ કેસને કોંગ્રેસની ભ્રષ્ટાચારની સંસ્કૃતિનું પ્રતીક ગણાવ્યું છે. તેનું કહેવું છે કે આ ગેરરીતિ નાણાકીય કુશાસનનું ઉદાહરણ છે અને દર્શાવે છે કે કોંગ્રેસે હંમેશા વ્યક્તિગત લાભ માટે રાજકીય સત્તાનો ઉપયોગ કર્યો છે. બીજી તરફ કોંગ્રેસે આ આરોપોને રાજકીય બદલાની કાર્યવાહી ગણાવી છે.
ભાજપના વરિષ્ઠ નેતા અને આ કેસના મુખ્ય ફરિયાદી સુબ્રમણ્યમ સ્વામીએ એક ઈન્ટરવ્યૂમાં દાવો કર્યો હતો કે નેશનલ હેરાલ્ડ કેસમાં રાહુલ ગાંધીની જેલ નિશ્ચિત છે. 2012થી આ કેસની કાનૂની લડાઈ લડી રહેલા સ્વામીનું કહેવું છે કે સોનિયા અને રાહુલે યંગ ઈન્ડિયન લિમિટેડ દ્વારા નેશનલ હેરાલ્ડની સંપત્તિઓ હડપ કરવાનું ષડયંત્ર રચ્યું હતું.
કેન્દ્રમાં સતત ત્રીજી વખત સત્તામાં આવેલી ભાજપે આ કેસને કોંગ્રેસના પરિવારવાદ અને ભ્રષ્ટાચારની સંસ્કૃતિ સામે મજબૂત કહાની તરીકે ઉપયોગ કર્યો છે. EDની કાર્યવાહીને ભાજપે ન્યાયની જીત ગણાવી છે.
બીજી તરફ કોંગ્રેસે આને ભાજપની ષડયંત્ર ગણાવીને પોતાની સ્થિતિ નબળી પાડી છે. પટેલના પત્રો અને સ્વામીના આરોપો સામે કોંગ્રેસના દલીલો નબળા પડે છે.
આ કેસ માત્ર કાનૂની લડાઈ નથી, પરંતુ કોંગ્રેસની વિશ્વસનીયતા પર પણ સવાલ ઉભો કરે છે. જ્યારે વિપક્ષને એકજૂટ થવાની જરૂર છે ત્યારે નેશનલ હેરાલ્ડ કેસ કોંગ્રેસ માટે મોટો આંચકો બની રહ્યો છે.
